F-16 Hakkında

F-16, ABD’de üretilmiş modern bir avcı-bombardıman uçağıdır. Hafif bir avcı olarak tasarlanmış olmasına rağmen, zaman içerisinde çok görevli bir avcı-bombardıman uçağına dönüşmüştür.

F-16, General Dynamics firması tarafından üretilmiştir. 1993 yılında General Dynamics, uçak alanındaki işini Lockheed firmasına satmıştır. Bu firmanın da şu andaki adı Lockheed Martin’dir.

Falcon’un çok yönlülüğü, başarısının temel anahtarı olmuş ve bu kadar çok dış ülkede kullanılmasında en önemli etkeni teşkil etmiştir. 24 farklı ülkede hizmet vermektedir. 4000’den fazla üretim adedi ile, muhtemelen Batı’nın en büyük avcı uçağı programıdır. Artık ABD Hava Kuvvetleri için üretilmese de, dış ülkelere ihraç için hala üretilmektedir. F-16, korkutucu ünü ve çevik görünüşü ile dünyadaki en ünlü avcı uçaklarından biridir.

F-16, yanlardan taşan kanopi, yanda monteli kontrol çubuğu ve eğimli koltuk gibi buluşlarla mükemmel bir avcı haline gelmiştir. Ayrıca dünyada ilk kez olarak, 9g kuvvetinde dönüş yapan avcı uçağı olmuştur. (İngiliz Elektrik Yıldırımı adlı uçağın rekorunu ilk olarak egale etmiştir). F-16’nın popüler ismi “Savaşan Şahin” olmasına rağmen, pilotları ondan “Viper” diye bahseder. Viper, F-16’nın ilk prototip aşamalarında projeye verilmiş olan isimdir.

F-16 Modelleri

F-16’ların A/B, C/D, E/F ve son olarak V olmak üzere toplamda 7 temel modeli bulunmaktadır. Bunun yanında İsrail’in kendine has şekilde modernize ettiği ‘Sufa’ olarak isimlendirilen I modeli ve Japonya’nın kendine has versiyonu ‘F-2’ bulunmaktadır. Bunlarında dışında F-16XL, F-16N, QF-16 vs. gibi başka versiyonaları da bulunmaktadır.

Genel anlamda A/B, C/D ve E/F olarak isimlendirilen modeller aslında belli bir teknoloji farkı vardır. Bu farkın yanı sıra bir diğer fark ise ilk harflerin tek, ikinci harflerin çift kişilik F-16’ları simgelemesidir. Yani A, C ve E model F-16’lar tek kişilik bir kokpite sahipken; B, D ve F model F-16’lar tandem çift kişilik şekilde imal edilmişlerdir. İlk ayrım bu şekilde yapılmaktadır. A model F-16, F-16’ların ilk modellerinden olup belli bir teknoloji çıtası aşıldıktan sonra C model vasfına erişilmiştir. Daha sonra zamanla daha da gelişim göstererek E model olan seviyeye erişilmiştir.

F-16 Block Sınıflandırması

F-16 savaş uçakları bu temel ayrımlardan sonra birde teknolojik anlamda daha spesifik veriler elde edilmesi maksadıyla ve görev tanımlarını ayırmak maksadıyla ‘Block’ olarak sınıflandırılan bir ayrıma daha tabii tutulmaktadır. Block 5, Block 10, Block 15, 25, 30, 40, 50 vs şeklinde sıralanan block numaraları uçağın teknolojik anlamda gelişmişliğini simgeleyen bir diğer göstergedir. Block 1’den itibaren Block 25’e kadar olan F-16 uçakları A ve B model mertebesindedir. Block 25’den itibaren Block 60’a kadar C ve D mertebesinde, Block 60 ise E ve F mertebesindedir. Gelişim işlemleri yakın zaman önce tamamlanan Viper seviyesi F-16’lar ise Block 70 olarak nitelendirilip, mertebesi V harfi ile ifade edilmektedir.

F-16 Tarihsel Gelişimi

F-4’lerin Vietnam’da özellikle yakın hava muahrebelerinde yetersiz kalması, F-15’in doğuşunu sağlamıştır. Fakat ordu içerisinden bazıları, F-15 in hala çok büyük ve pahalı bir uçak olduğunu söylemekteydiler. F-15 in dönüş çapı çok fazla idi ve yakın it dalaşı için iyi dizayn edilmemişti.

Böylece Hafif Avcı Uçağı programı başladı. (1971)

Bu programda, üretilecek uçağın en fazla 9000 kg gelmesi, çok iyi bir dönüş çapına sahip olması ve F-15 e göre çok daha ucuz olması gerekiyordu.

F-16 Üretim

Başlangıçta, F-16 iki model olarak üretildi. F-16 A tek koltuklu savaş versiyonu ve F-16 B çift koltuklu savaş kabiliyeti de olan eğitim modeli idi. F-16 ilk uçuşunu 1976 yılında yaptı. Orduya ilk teslimi 1979 yılında oldu.

1980’lerde, F-16 A/B modeli, daha gelişmiş aviyonik ve motora sahip C/D modeli ile değiştirildi.

F-16 üretim hayatı boyunca sürekli güncellendi ve belirgin güncellemeler blok olarak isimlendirilerek numaralandırıldı.

F-16 Dizayn

F-16, tek motorlu, her mevsimde uçabilen taktik bir uçaktır. Gövdesi içinde monteli M61 Vulcan topu, havadan havaya füze taşıma kabiliyeti yanında, çok geniş bir yelpazede havadan yere bomba/füzeleri de taşıyabilmektedir.

F-16 dizaynının belki de en önemli özelliklerinden birisi, ilk Fly-By-Wire sistemini kullanan uçak olmasıdır.

F-16 Ergonomi ve Görüş Alanı

F-16 Pilotu, gövdede yükse bir pozisyonda oturmaktadır ve kanopi desteği arkasında kalarak görüşüne mani olmaz. Şişkin kanopi yapısı kesintisiz bir görüş sağlar ki bu hava-hava muharebesinde ölümcül öneme haizdir. Koltuk, normalde olması gereken 13 derece değil, 30 derecelik bir açı ile eğik durmaktadır. Bu, pilotun G gücünden daha az etkilenmesini sağlar.

Kontrol çubuğu, bacak arası pozisyonundan, sağ panel üzerine alınmıştır. Bu da yüksek G’li dönüşlerde kontrol kolaylığı sağlar.

F-16 Fly by wire Sistemi

F-16 Fly-By-Wire sisteminde, kontroller ile paneller arasında fiziksel herhangi bir bağ bulunmaz. F-16 da kontrol çubuğu hareket etmez. Bunun yerine, pilotun yaptığı basıncı hissederek kontrol yüzeylerine bunu hareket olarak yansıtır. Fakat pilotlar buna alışamayınca, çok hafif de olsa çubuğun dört yöne hareket edebilmesi sonradan sağlanmıştır.

Uçuş kontrol bilgisayarı uçağı uçurur. Böylece pilot, görevine odaklanabilir. Her saniye binlerce milimetrik düzeltme yapılmaz ise, F-16 gibi bir uçağın kontrolde tutulması imkansızdır. Ayrıca bu bilgisayar, uçuş esnasında uçağı sürekli kontrol altında tutar ve uçağa zarar verebilecek ya da kontrol kaybına neden olacak hareketleri başlamadan engeller.

F-16 Versiyonlar

F-16 A/B

Radar: Westinghouse AN-APG 66  Pulse Doppler

Motor: Pratt & Whitney F100-PW-200 Turbofan (Full Afterburner’da 106 Kiloton itiş.)

Blok 1/5/10

Ufak değişiklikler içeren eski bloklardır. Çoğu, 80’lerin başlarında Blok 10 versiyonuna güncellenmiştir.

Blok 15

İlk büyük değişiklikleri içeren bloktur. Yatay stabilizatörler büyümüş, hava alığı kenarına iki pilon eklenmiş, AN-APG66 radarı geliştirilmiş ve kanat altı pilonlarının yük kapasitesi arttırılmıştır. F-16’nın en çok üretilmiş blok versiyonudur.

Blok 15 OCU

1987’den itibaren, Blok 15 uçakları Blok 15 OCU (Operasyonel Kapasite Arttırımı) haline getirilmiştir. Ana değişiklikler, dijital kontrollü motor, AGM-65, AMRAAM ve AGM119 Penguin füzelerinin ilavesi, karşı önlemler ve kokpit geliştirmeleridir. Yüklü kalkış ağırlığı 17 tona çıkmıştır.

Blok 20

Taiwan’a ait 150 adet 15 OCU F-16’sı, Blok 20 olarak anılır.

F-16 C/D

Blok 25

İlk kez 1984 yılında uçmuştur. AN-APG 66 radarı AN-APG 68 radarı ile değiştirilmiş, gece saldırı kabiliyeti verilmiş, motor F100-PW-220E Turbofan ile değiştirilmiştir. Bu blok modeli sadece ABD’de kullanılmaktadır.

Blok 30/32

İlk olarak, General Electric F100 motorunun kullanılabildiği bloklardır. Blok 32 ise motor           üreticisi Pratt & Whitney, 30 ise General Electric’tir. 1987’de hizmete girmiştir. HARM taşıma kabiliyeti eklenmiştir. Blok 30 uçaklarında hava alığı, güçlü General Electric motorun ihiyacını karşılamak için büyütülmüştür. 32 lerde böyle bir değişiklik yoktur. ucaklar.org

Blok 40/42 (F-16 CG/DG)

1988’de hizmete girmiştir. LANTIRN pod ile gece-gündüz her hava şartında operasyon kabiliyet ikazanmıştır. LANTIRN podu için iniş takımları uzatılarak güçlendirilmiş, radar geliştirilmiş, ve GPS alıcısı eklenmiştir. JDAM, JSOW gibi silahlarla varolan silah vuruş menzili uzatılmıştır.

Blok 50/52 (F-16 CJ/DJ)

1991’de hizmete girmiştir. GPS/INS geliştirilmiştir. Tüm uçaklarda, kaska monteli izleme sistemi mevcut olup, hud dışında da kilit ve atış imkanı sağlar. Harpoon ve diğer gelişmiş silahları taşıyabilir. Blok 50’lerde motor olarak F110-GE-129 motoru kullanılırken, 52 lerde F110-PW-229 motoru kullanılır. İlave olarak Block 50D/52D Wild Weasel versiyonu, gelişmiş bir anti-hava savunma sistemi kapasitesi sunar. Bu kapasite, AN-ASQ-213 HARMS hedefleme sistemi sayesinde kazanılmıştır. Ayrıca ALQ-119 karıştırıcı podunu taşıyabilir. F4G Wild Weasel’lerin emekli olmasının ardından, SEAD görevlerinin vazgeçilmez ve tek uçağıdır.

F-16 CCIP
CCIP, yani genel konfigürasyon uygulama programı, tüm Blok40/42/50/52 uçaklarını Blok 50/52 standardına çekmeyi hedefler. Böylece bakım-eğitim kolaylıkları sağlanacaktır.

F-16 E/F

Blok 60

Sadece Birleşik Arap Emirliklerinde kullanılır. Ek yakıt tankları vardır, radarı değiştirilmiştir, F-16 C/D’nin taşıdığı bütün silahlara ilave olarak SLAM füzesi de taşıyabilir.

Diğer Önemli Versiyonlar

F-16I

Gelişmiş aviyoniklere sahip bir versiyon olup İsrail için üretilmiştir. İsrail yapımı sistemlerle donanmış olup, ilave yakıt tankları gövde üzerindedir.

F-16XL

Delta kanatlı versiyon. F-15’e rakip olamamıştır.

RF-16C/F-16R

ATARS paketi taşıyabilen keşif versiyonu.

F-16 Teknik Özellikleri

• Personel: 1 (A/C), 2 (B/D)
• Uzunluk: 49 ft 5 in (14.8 m)
• Kanat Genişliği: 32 ft 8 in (9.8 m)
• Yükseklik: 16 ft (4.8 m)
• Kanat Alanı: 300 ft² (27.87 m²)
• Boş Ağırlık: 18,238 lb (8,272 kg)
• Yüklü Ağırlık: 26,463 lb (12,003 kg)
• Azami Kalkış: 42,300 lb (16,875 kg)

Motor:

• F-16A/B: Pratt & Whitney F100-PW-200 turbofan, 14,670 lbf (64.9 kN), afterburner ile 23,830 lbf (106.0 kN)
• F-16C/D:

1. 1. Block 25/32/42: Pratt & Whitney F100-PW-220 turbofan, 14,590 lbf (64.9 kN), afterburner ile 23,770 lbf (105.7 kN)
   2. Block 30/40: General Electric F110-GE-100 turbofan, 17,155 lbf (76.3 kN), afterburner ile 28,984 lbf (128.9 kN)
   3. Block 50: General Electric F110-GE-129 turbofan, 17,155 lbf (76.3 kN), afterburner ile 28,984 lbf (128.9 kN)
   4. Block 52: Pratt & Whitney F100-PW-229 turbofan, 17,000 lbf (75.6 kN), afterburner ile 28,500 lbf (127 kN)

• F-16E/F: General Electric F110-GE-132 turbofan, 19,000 lbf (84.5 kN), afterburner ile 32,500 lbf (144.6 kN)

Performans

• Azami Hız: 1,321 mph = 2100 km/h = 600 m/s (Mach 2.05)
• Menzil: 2,000 milden fazla (3000 km den fazla)
• Operasyon Yüksekliği: 55,000+ ft (15,240 m)
• Tırmanış: 50,000 ft/dak
• Kanat Yüklemesi: 53 lb/ft²
• İtiş / Ağırlık Oranı: 0.91 lbf/lb (8.8 N/kg)

Silahlar

• Top: 1x M61 Vulcan 20 mm Top
• Roketler: CRV-7
• Füzeler:

1. 1. Hava-Hava: 8x AIM-9 Sidewinder, 10 taneye kadar AIM-120 AMRAAM
   2. Hava-Yer: 6x AGM-65 Maverick, 4x AGM-88 HARM
   3. Hava-Deniz: 4x AGM-119 Penguin

• Bombalar: 2x CBU-87 Cluster, 2x CBU-89 Gator Mine, 2x CBU-97, 2x GBU-10 Paveway, GBU-12 Paveway II, 2x JDAM, 6x Mk 80 serisi bomba, ve B61 gibi nükleer bombalar.