Turboprop Motor

Yazı Başlıkları

Turboprop Motor Nedir

Turboprop Motor arkasında çalışan bir turbojet motorundan aldığı güçle bir pervaneyi çeviren motor türüdür. Düşük hızlarda yüksek verim sağlar. Bu sebeple halen büyük kargo uçaklarında kullanımdadır.

Turboprop, üretilen gücü dişliler yardımıyla pervaneye aktaran bir çeşit jet motorudur. Pervanelerin dönmesini sağlamak için tasarlanan turboprop motoru, jet motorunun yüksek dönüşünü, eklenen dişli kutusu yardımıyla pervanelerin çalışabileceği daha küçük devirlere çevirir. Ayrıca, turboprop motorun eksozundan çıkan gazlar, jet motorunun eksozundan çıkan gazlara oranla daha az da olsa, uçağa küçük oranda itici güç sağlar. Turboprop motorunun hücum açısı değiştirilebilen pervaneleri, piston motorlu pervanelerde olduğu gibi kokpitten ayarlanan hızda dönerler.

Günümüzde turboprop motorlar genellikle ses hızının altında uçan küçük uçaklarda kullanılmakla beraber, seyahat hızı 500 knot (926 km./s) olan uçaklarda da görülmektedir. C-130 “Hercules”, C-160 “Transall” ve Lockheed L-18 “Electra” örneklerinde olduğu gibi askeri ve sivil büyük uçaklar da turboprop motoruyla donatılmıştır. Turboprop motorları, hızları 450 milin altında olan uçaklarda verimli bir şekilde kullanılmaktadır.

Turboprop Motor Tarihi

Dünyanın ilk “Jendrassik Cs-1” olarak adlandırılan turpoprop motoru Macar makine mühendisi György Jendrassik (1898-1954)tarafından tasarlanmıştır. György Jendrassik eğitimini Budapeşte József Teknik Üniversitesi’nde tamamladıktan sonra Berlin Üniversitesi’nde ünlü fizikçiler Einstein ve Planck’ın konferanslarını dinlemişti. Makine mühendisliği diplomasını 1922 yılında almış, 1927 yılında Granz elektrik fabrikasında çalışmaya başlamıştı. Granz’da bulunduğu 1939-1942 yılları arasında dizel motorların geliştirilmesine yardım etmiş ve dünyaca ünlü Cs-1 turboprop motoru tasarlayarak, üretmiş ve denemelerini yapmıştı.

László Varga tarafından tasarlanan iki motorlu Varga RMI-1 X/H keşif / bombardıman uçağı projesi 1940 yılında iptal edilince, Jendrassik bu uçak için hazırladığı planlamaları gerçekleştirememişti. Jendrassik, 1937 yılında küçük ölçekli, 75 kW gücünde turboprop motoru tasarlamıştı.

İlk İngiliz turboprop motoru olan Rolls – Royce “RB.50 Trent”, Rolls – Royce “Derwent II” jet motorunun değiştirilerek dişli kutusu ve Rotol firması tarafından yapılan 7 feet, 11 inch uzunluğundaki beş bıçaklı pervanenin eklenmesiyle üretilmişti. RB.50 Trent turboprop motoru “Trent – Meteor” olarak anılan Gloster Meteor EE227 uçağına takılmış ve bu test uygulaması üretim için uygun olmasa da “Trent – Meteor” dünyanın ilk turboprop motorlu uçağı olmuştu. İlk uçuş 20 Eylül 1945’de yapılmıştı. RB.50 Trent’in denemelerinden elde edilen sonuçlara göre Rolls – Royce çok güvenilir “Dart” turboprop motorunu üretti. Dart turboprop motorunun üretimi 50 yıldan fazla bir süre devam etmiştir. Dört adet “Dart” ile güçlendirilmiş, ilk turboprop motorlu Vickers “Viscount” uçağı fazla miktarda satılmıştı. Vickers “Viscount” uçağı ilk uçuşunu 16 Temmuz 1948’de yapmıştı.

Dünyanın ilk tek motorlu turboprop uçağı, Armstrong Siddeley “Mamba” ile güçlendirilmiş Boulton Paul “Balliol”dur. Boulton Paul “Balliol” uçağı ilk uçuşunu 24 Mart 1948’de yapmıştı.

Sovyetler Birliği, jet motorlu stratejik bombardıman uçağı Boeing B-52 “Stratofortress” uçağına karşılık olarak dört adet Kuznetsov NK-12 turboprop motorlu Tupolev Tu-95 “Bear” uçağını üretmişti. Her motorda biri diğerinin tersine dönen iki pervane bulunan Tu-95, 575 mil/saat seyir uçuşuyla çoğu ilk nesil jet uçaklarından daha fazla hız yapmaktaydı. Tu-95 “Bear”lar, 20 nci yüzyılın sonlarına kadar Sovyetlerin muharebe ve keşif görevlerini başarıyla gerçekleştirmiş ön gözde uçaklarından biriydi.

Birleşik Devletlerin ilk turboprop motoru olan General Electric “XT31”, ilk olarak Consolidated Vultee “XP-81” uçağında kullanılmıştı. İlk uçuşunu Aralık 1945’de yapan XP-81 uçağında hem türbojet, hem de turboprop motorları birlikte kullanılmıştı. Birleşik Devletlerin en tanınan turboprop motoru Pratt & Whitney Canada “PT6’dır.

Turboprop Motor Nasıl Çalışır?

Basit bir anlatımla turboprop; Hücum açısı değiştirilebilen pervane, jet motorunun çok yüksek dönüşünü azaltarak pervaneye aktaran dişli kutusu ve jet motorundan ibarettir.

Turboprops and Turbofans

Jet motoru; hava girişi, kompresör, yakıt/hava karışımının yakıldığı yanma odası, türbin, eksoz ve nozzle kısımlarından oluşmuştur. Hava girişinden kompresöre gelen hava kompresör bölümünde sıkıştırılır. Sıkışma nedeniyle ısınan havaya yanma odasında yakıt püskürtülür. Yanma meydana geldikten sonra genişleyen yakıt hava karışımı sıcak gaz olarak türbin tarafından eksoza aktarılır ve nozzle’dan dışarı çıkarak atmosfere karışır. Bu işlemler sırasında oluşan motor milinin yüksek hızdaki dönüşü, dişli kutusu ile pervanelerin çalışabileceği uygun dönme hızına çevrilir. Nozzle’dan dışarı çıkar sıcak gazlar küçük oranda (%10’a kadar) itici güç sağlar.

Uçağın hızı arttıkça pervanelerin verimi azaldığından, turboprop motorlar yüksek hızla seyreden uçaklarda kullanılmamaktadır. Ancak, türboprop motorun gelişmiş ve benzeri olan “propfan” motoru ile donatılmış uçakların hızı 0,75 Mach’a kadar çıkabilmektedir.

 

Turboprop Motorlar

Üreten Ülke İsim Ağırlık (kg) Kalkış
(kW)
Kullanım
DEMC People’s Republic of China WJ5E 720 2130 Harbin SH-5, Xi’an Y-7
Europrop International European Union TP400-D6 1800 8203 Airbus A400M
General Electric United States CT7-5A 365 1294
General Electric United States CT7-9 365 1447 CASA/IPTN CN-235, Let L-610, Saab 340, Sukhoi Su-80
General Electric United States

Czech Republic

H80 Series[37] 200 550 – 625 Thrush Model 510, Let 410NG, Let L-410 Turbolet UVP-E, CAIGA Primus 150, Nextant G90XT
General Electric United States T64-P4D 538 2535 Aeritalia G.222, de Havilland Canada DHC-5 Buffalo, Kawasaki P-2J
Honeywell United States TPE331 Series 150 – 275 478 – 1650 Aero/Rockwell Turbo Commander 680/690/840/960/1000, Antonov An-38, Ayres Thrush, BAe Jetstream 31/32, BAe Jetstream 41, CASA C-212 Aviocar, Cessna 441 Conquest II, Dornier Do 228, Fairchild Swearingen Metroliner, General Atomics MQ-9 Reaper, GrumGeman, Mitsubishi MU-2, North American Rockwell OV-10 Bronco, Piper PA-42 Cheyenne, RUAG Do 228NG, Short SC.7 Skyvan, Short Tucano, Swearingen Merlin, Fairchild Swearingen Metroliner
Honeywell United States LTP 101-700 147 522 Air Tractor AT-302, Piaggio P.166
KKBM Russia NK-12MV 1900 11033 Antonov An-22, Tupolev Tu-95, Tupolev Tu-114
Progress Ukraine TV3-117VMA-SB2 560 1864 Antonov An-140
Klimov Russia TV7-117S 530 2100 Ilyushin Il-112, Ilyushin Il-114
Progress Ukraine AI20M 1040 2940 Antonov An-12, Antonov An-32, Ilyushin Il-18
Progress Ukraine AI24T 600 1880 Antonov An-24, Antonov An-26, Antonov An-30
LHTEC United States LHTEC T800 517 2013 AgustaWestland Super Lynx 300 (CTS800-4N), AgustaWestland AW159 Lynx Wildcat (CTS800-4N), Ayres LM200 Loadmaster (LHTEC CTP800-4T) (aircraft not built), Sikorsky X2 (T800-LHT-801), TAI/AgustaWestland T-129 (CTS800-4A)
OMKB Russia TVD-20 240 1081 Antonov An-3, Antonov An-38
Pratt & Whitney Canada Canada PT-6 Series 149 – 260 430 – 1500 Air Tractor AT-502, Air Tractor AT-602, Air Tractor AT-802, Beechcraft Model 99, Beechcraft King Air, Beechcraft Super King Air, Beechcraft 1900, Beechcraft T-6 Texan II, Cessna 208 Caravan, Cessna 425 Corsair/Conquest I, de Havilland Canada DHC-6 Twin Otter, Harbin Y-12, Embraer EMB 110 Bandeirante, Let L-410 Turbolet, Piaggio P.180 Avanti, Pilatus PC-6 Porter, Pilatus PC-12, Piper PA-42 Cheyenne, Piper PA-46-500TP Meridian, Shorts 360, Daher TBM 700, Daher TBM 850, Daher TBM 900, Embraer EMB 314 Super Tucano
Pratt & Whitney Canada Canada PW120 418 1491 ATR 42-300/320
Pratt & Whitney Canada Canada PW121 425 1603 ATR 42-300/320, Bombardier Dash 8 Q100
Pratt & Whitney Canada Canada PW123 C/D 450 1603 Bombardier Dash 8 Q300
Pratt & Whitney Canada Canada PW126 C/D 450 1950 BAe ATP
Pratt & Whitney Canada Canada PW127 481 2051 ATR 72
Pratt & Whitney Canada Canada PW150A 717 3781 Bombardier Dash 8 Q400
PZL Poland TWD-10B 230 754 PZL M28
RKBM Russia TVD-1500S 240 1044 Sukhoi Su-80
Rolls-Royce United Kingdom Dart Mk 536 569 1700 Avro 748, Fokker F27, Vickers Viscount
Rolls-Royce United Kingdom Tyne 21 569 4500 Aeritalia G.222, Breguet Atlantic, Transall C-160
Rolls-Royce United Kingdom 250-B17 88.4 313 Fuji T-7, Britten-Norman Turbine Islander, O&N Cessna 210, Soloy Cessna 206, Propjet Bonanza
Rolls-Royce United Kingdom Allison T56 828 – 880 3424 – 3910 P-3 Orion, E-2 Hawkeye, C-2 Greyhound, C-130 Hercules
Rolls-Royce United Kingdom AE2100A 715.8 3095 Saab 2000
Rolls-Royce United Kingdom AE2100J 710 3424 ShinMaywa US-2
Rolls-Royce United Kingdom AE2100D2, D3 702 3424 Alenia C-27J Spartan, Lockheed Martin C-130J Super Hercules
Rybinsk Russia TVD-1500V 220 1156
Saturn Russia TAL-34-1 178 809
Turbomeca France Arrius 1D 111 313 Socata TB 31 Omega
Turbomeca France Arrius 2F 103 376
Walter Czech Republic M601 Series[38] 200 560 Let L-410 Turbolet, Aerocomp Comp Air 10 XL, Aerocomp Comp Air 7, Ayres Thrush, Dornier Do 28, Lancair Propjet, Let Z-37T, Let L-420, Myasishchev M-101T, PAC FU-24 Fletcher, Progress Rysachok, PZL-106 Kruk, PZL-130 Orlik, SM-92T Turbo Finist
Walter Czech Republic M602A 570 1360 Let L-610
Walter Czech Republic M602B 480 1500

  • Dil Kılavuzuna Ekle
    • Kelime listesi yok İngilizce -> Türkçe…
    • Yeni bir kelime listesi oluştur…
  • Kopyala
  • Dil Kılavuzuna Ekle
    • Kelime listesi yok İngilizce -> Türkçe…
    • Yeni bir kelime listesi oluştur…
  • Kopyala
  • Dil Kılavuzuna Ekle
    • Kelime listesi yok İngilizce -> Türkçe…
    • Yeni bir kelime listesi oluştur…
  • Kopyala
Bu yazıda etiket bulunmamaktadır.

Yazar: Melodi

Melodi
⭐ Editor Flight Attendant ✉️ mail: ucaklarorg@gmail.com ✉️ instagram: @ucaklarorg ✉️ twitter: @ucaklarorg