Uçak teknisyenleri, uçakların bakım, onarım, modifikasyon, test ve uçuşa elverişlilik onayı işlemlerini yapabilen uzmanlardır.Bu yetkiler, küresel olarak EASA Part-66 (Avrupa) ve FAA Part-65 (ABD) düzenlemeleri kapsamında verilir.Türkiye’de ise SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü), büyük ölçüde EASA standartlarını uygular.
2. EASA PART-66 LİSANS SİSTEMİ
2.1. Kategoriler ve Alt Kategoriler
Kategori
Açıklama
Alt Kategoriler
Yetki Kapsamı
A
Hat Bakım Teknisyeni
Yok
Basit bakım, ön uçuş kontrolleri, küçük onarımlar
B1
Hava Aracı Gövde & Motor
B1.1, B1.2, B1.3
Gövde, motor, iniş takımı, hidrolik, yakıt, elektrik sistemleri
B2
Aviyonik Teknisyeni
Yok
Elektronik, iletişim, radar, uçuş kontrol sistemleri
B3
Hafif Piston Motorlu Uçak Bakımı
Yok
Hafif pistonlu uçakların bakım ve onarımı
C
Onaylayıcı Lisans
Yok
Tüm bakım sonrası uçuşa elverişlilik onayı verme yetkisi
Tip Sertifikaları: Her kategoride, bakım yapılacak uçak tipine göre tip sertifikası alınması zorunludur.
2.2. Eğitim ve Deneyim
Kategori
Eğitim Süresi
Deneyim Süresi
Sınavlar
A
Kısa dönem kurs / Mesleki Eğitim
1 yıl hat bakım tecrübesi
Modüller bazında yazılı sınav
B1
3-4 yıl mesleki/üniversite eğitimi
3 yıl uçak bakım deneyimi
Teorik + uygulamalı sınavlar
B2
3-4 yıl elektronik/elektrik eğitimi
3 yıl saha tecrübesi
Elektronik ağırlıklı sınavlar
B3
Kısa süreli teknik eğitim
1-2 yıl deneyim
Yazılı sınav
C
Öncesinde A, B1 veya B2
Uygun denetim tecrübesi
Ek kalite ve onay sınavları
3. FAA PART-65 LİSANS SİSTEMİ
3.1. Kategoriler
Kategori
Açıklama
Yetki Kapsamı
Airframe (Gövde)
Uçağın yapısal, mekanik ve sistem bakımı
Gövde, iniş takımı, hidrolik, yakıt, mekanik
Powerplant (Motor)
Motor ve motor sistemleri
Motor sökme-takma, test, tamir
Avionics Technician
Elektronik ve aviyonik sistemlerin bakımı
Radar, iletişim, uçuş kontrol sistemleri
FAA’da Airframe ve Powerplant lisansları ayrı ayrı alınabilir ya da ikisi birlikte “A&P” olarak verilir.
Aviyonik teknisyeni sertifikası ayrı ve opsiyoneldir.
3.2. Eğitim, Tecrübe ve Sınavlar
Lisans
Eğitim
Tecrübe Süresi
Sınav Türü
Airframe
FAA onaylı okullardan eğitim
Minimum 18 ay ilgili iş tecrübesi
Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınav
Powerplant
FAA onaylı okullardan eğitim
Minimum 18 ay ilgili iş tecrübesi
Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınav
Avionics Technician
Elektronik eğitimi (opsiyonel)
Tecrübe şartı değişken
Yazılı sınav
4. EASA vs FAA KARŞILAŞTIRMASI
Kriter
EASA Part-66
FAA Part-65
Lisans Kategorileri
A, B1 (altları), B2, B3, C
Airframe, Powerplant, Avionics
Kapsam Ayrımı
Mekanik (B1), Aviyonik (B2), Onay (C)
Gövde ve Motor ayrı, Aviyonik ayrı sertifika
Onay Yetkisi
A, B1, B2 kendi işi sonrası onay, C tüm bakım sonrası onay
A&P kendi işi sonrası onay
Eğitim Süresi
1-4 yıl arası kategoriye göre
Minimum 18 ay deneyim ve eğitim
Tip Sertifikasyonu
Zorunlu her uçak için
Zorunlu ama farklı yönetmeliklere bağlı
Uluslararası Geçerlilik
Avrupa ve birçok ülkede geçerli
ABD’de geçerli, bazı ülkelerde tanınma sınırlı
Sürekli Eğitim Zorunluluğu
Evet, periyodik tip yenileme zorunlu
Sürekli eğitim tavsiye edilir, zorunlu değil
Uygulama Alanı
Sivil ve askeri (bazı durumlarda)
Genelde sivil, askeri ayrı sertifikalar
Düzenleyici Otorite
EASA & Ulusal otoriteler (SHGM Türkiye)
FAA
5. TÜRKİYE’DE DURUM
SHGM, EASA Part-66‘yı temel alır.
FAA lisansı sahipleri, SHGM onayı ile Türkiye’de çalışma yetkisi alabilir.
Türkiye’de eğitim kurumları EASA müfredatına uygun çalışır.
Türkiye, SİHA ve askeri hava aracı bakımında kendi sertifikasyon ve eğitim programlarını geliştiriyor.
6. ÖRNEK YETKİ KAPSAMLARI (EASA vs FAA)
İşlem
EASA Yetki Kategorisi
FAA Yetki Kategorisi
Uçağın gövdesinde onarım
B1
Airframe
Motor sökme, takma, onarım
B1
Powerplant
Radar, iletişim sistemleri
B2
Avionics Technician
Günlük bakım, ön uçuş kontrol
A
A&P (genel onarım)
Bakım sonrası uçuşa onay
C
A&P (onaylar)
7. YETKİ KAZANMA VE SÜREÇLERİN ÖZETİ
Adım
EASA
FAA
Temel Eğitim
Teknik okul/üniversite (3-4 yıl) + kurslar
FAA onaylı okul veya iş başı eğitim (18 ay)
Tecrübe
1-5 yıl ilgili iş deneyimi
Minimum 18 ay ilgili iş deneyimi
Sınavlar
Teorik ve uygulamalı sınavlar
Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınavlar
Tip Sertifikasyonu
Zorunlu her uçak tipi için
Zorunlu bazı durumlarda
Lisans Başvurusu
Ulusal otorite (SHGM vb.)
FAA
Sürekli Eğitim
Periyodik tip yenileme zorunlu
Zorunlu değil, önerilir
8. SONUÇ VE TAVSİYELER
EASA Part-66 sistemi, daha modüler ve kategori ayrımıyla detaylı yetki dağılımı yapar.
FAA Part-65, daha geleneksel, gövde ve motor ayrımıyla basit lisans yapısı sunar.
Türkiye’de EASA Part-66 geçerlidir, FAA lisansı SHGM onayıyla tanınır.
Uluslararası kariyer için, EASA ve FAA lisanslarının birlikte alınması avantaj sağlar.
Sürekli eğitim ve tip sertifikasyonları, teknisyenlerin güncel kalması için zorunludur.
