Teknisyenler İçin Tek Başlıkta Yetki Kapsamları ve Kategoriler
- MODÜL 1 – MATHEMATICS
- MODÜL 2 – PHYSICS
- MODÜL 3 – ELECTRICAL FUNDAMENTALS
- MODÜL 5 – DIGITAL TECHNIQUES / ELECTRONIC INSTRUMENT SYSTEMS
- MODÜL 6 – MATERIALS AND HARDWARE
- MODÜL 7A – MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 7A ESSAY 1- MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 7A ESSAY 2- MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 8 – BASİC AERODYNAMICS
- MODÜL 9A – HUMAN FACTORS
- MODÜL 9A – ESSAY HUMAN FACTORS
- MODÜL 10 – AVIATION LEGISLATION
- MODÜL 10 ESSAY – AVIATION LEGISLATION
- MODÜL 11A – TURBINE AEROPLANE AERODYNAMICS, STRUCTURES AND SYSTEMS
- MODÜL 15 – GAS TURBINE ENGINE
- MODÜL 17A – PROPELLER
- MODÜL 1 – MATHEMATICS
- MODÜL 2 – PHYSICS
- MODÜL 3 – ELECTRICAL FUNDAMENTALS
- MODÜL 4 – ELECTRONIC FUNDAMENTALS
- MODÜL 5 – DİGİTAL TECHNIQUES / ELECTRONIC INSTRUMENT SYSTEMS
- MODÜL 6 – MATERIALS AND HARDWARE
- MODÜL 7A – MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 7A ESSAY 1- MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 7A ESSAY 2- MAINTENANCE PRACTICES
- MODÜL 8 – BASİC AERODYNAMICS
- MODÜL 9A – HUMAN FACTORS
- MODÜL 9A – ESSAY HUMAN FACTORS
- MODÜL 10 – AVIATION LEGISLATION
- MODÜL 10 ESSAY – AVIATION LEGISLATION
- MODÜL 13 – AIRCRAFT AERODYNAMICS, STRUCTURES AND SYSTEMS
- MODÜL 14 – PROPULSION
- kategori A : Hat bakım mekanik teknisyeni.
- kategori B1: hava aracı bakım teknisyeni (mekanik).
- Kategori B2: Hava aracı bakım teknisyeni (Aviyonik).
- Kategori C : hava aracı üs bakım mühendisi veya teknisyeni.
Kategori A lisansı, hava aracının motor yapısına göre ;
- A1: Türbin motorlu uçaklar
- A2: Piston motorlu uçaklar
- A3: Türbin motorlu helikopterler
- A4: Piston motorlu helikopterle
Kategori B1 lisansı, hava aracının motor yapısına göre;
- B1.1: Türbin motorlu uçaklar
- B1.2: Piston motorlu uçaklar
- B1.3: Türbin motorlu helikopterler
- B1.4: Piston motorlu helikopterle
- A1 Sınıfı – 5700 kg üzerideki uçakların (sadece piston motorlar) Üs ve Hat bakımı.
- A2 Sınıfı – 5700 kg ve altındaki uçakların (sadece piston motorlar) Üs ve Hat bakımı.
- A3 sınıfı – 3175 kg altındaki tek motorlu helikopterlerin Üs ve Hat Bakımı
- A4 sınıfı – A1, A2 ve A3 haricindeki hava aracı
- B2 Sınıfı – 450 HP’nin altında maksimum motor verimine sahip piston motorlar
- C1 İklimlendirme & Basınçlandırma
- C2 Otopilot
- C3 Komünikasyon ve navigasyon
- C4 Kapılar – Menteşeler
- C5 Elektriki Güç & Lambalar
- C6 Ekipmanlar
- C7 Motor – yardımcı güç Ünitesi(apu)
- C8 uçuş Kumandaları
- C9 Yakıt
- C10 Helikopterler – Dönen Aksamlar
- C11 helikopter – Aktarma Elemanları
- C12 Hidrolik Güç
- C13 Gösterge / Kayıt Sistemleri
- C14 İniş Takımları
- C15 Oksijen
- C16 Pervaneler
- C17 Pnömatik & Vakum
- C18 Buz/Yağmur/Yangın Koruma
- C19 Pencereler
- C20 Ana Yapı
- C21 Safra Suyu
- C22 İtki Artırma
- D1 Sınıfı – Tahribatsız Muayene
1. GENEL BAKIŞ
Uçak teknisyenleri, uçakların bakım, onarım, modifikasyon, test ve uçuşa elverişlilik onayı işlemlerini yapabilen uzmanlardır.Bu yetkiler, küresel olarak EASA Part-66 (Avrupa) ve FAA Part-65 (ABD) düzenlemeleri kapsamında verilir.Türkiye’de ise SHGM (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü), büyük ölçüde EASA standartlarını uygular.
2. EASA PART-66 LİSANS SİSTEMİ
2.1. Kategoriler ve Alt Kategoriler
| Kategori | Açıklama | Alt Kategoriler | Yetki Kapsamı |
|---|
| A | Hat Bakım Teknisyeni | Yok | Basit bakım, ön uçuş kontrolleri, küçük onarımlar |
| B1 | Hava Aracı Gövde & Motor | B1.1, B1.2, B1.3 | Gövde, motor, iniş takımı, hidrolik, yakıt, elektrik sistemleri |
| B2 | Aviyonik Teknisyeni | Yok | Elektronik, iletişim, radar, uçuş kontrol sistemleri |
| B3 | Hafif Piston Motorlu Uçak Bakımı | Yok | Hafif pistonlu uçakların bakım ve onarımı |
| C | Onaylayıcı Lisans | Yok | Tüm bakım sonrası uçuşa elverişlilik onayı verme yetkisi |
- Tip Sertifikaları: Her kategoride, bakım yapılacak uçak tipine göre tip sertifikası alınması zorunludur.
2.2. Eğitim ve Deneyim
| Kategori | Eğitim Süresi | Deneyim Süresi | Sınavlar |
|---|
| A | Kısa dönem kurs / Mesleki Eğitim | 1 yıl hat bakım tecrübesi | Modüller bazında yazılı sınav |
| B1 | 3-4 yıl mesleki/üniversite eğitimi | 3 yıl uçak bakım deneyimi | Teorik + uygulamalı sınavlar |
| B2 | 3-4 yıl elektronik/elektrik eğitimi | 3 yıl saha tecrübesi | Elektronik ağırlıklı sınavlar |
| B3 | Kısa süreli teknik eğitim | 1-2 yıl deneyim | Yazılı sınav |
| C | Öncesinde A, B1 veya B2 | Uygun denetim tecrübesi | Ek kalite ve onay sınavları |
3. FAA PART-65 LİSANS SİSTEMİ
3.1. Kategoriler
| Kategori | Açıklama | Yetki Kapsamı |
|---|
| Airframe (Gövde) | Uçağın yapısal, mekanik ve sistem bakımı | Gövde, iniş takımı, hidrolik, yakıt, mekanik |
| Powerplant (Motor) | Motor ve motor sistemleri | Motor sökme-takma, test, tamir |
| Avionics Technician | Elektronik ve aviyonik sistemlerin bakımı | Radar, iletişim, uçuş kontrol sistemleri |
- FAA’da Airframe ve Powerplant lisansları ayrı ayrı alınabilir ya da ikisi birlikte “A&P” olarak verilir.
- Aviyonik teknisyeni sertifikası ayrı ve opsiyoneldir.
3.2. Eğitim, Tecrübe ve Sınavlar
| Lisans | Eğitim | Tecrübe Süresi | Sınav Türü |
|---|
| Airframe | FAA onaylı okullardan eğitim | Minimum 18 ay ilgili iş tecrübesi | Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınav |
| Powerplant | FAA onaylı okullardan eğitim | Minimum 18 ay ilgili iş tecrübesi | Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınav |
| Avionics Technician | Elektronik eğitimi (opsiyonel) | Tecrübe şartı değişken | Yazılı sınav |
4. EASA vs FAA KARŞILAŞTIRMASI
| Kriter | EASA Part-66 | FAA Part-65 |
|---|
| Lisans Kategorileri | A, B1 (altları), B2, B3, C | Airframe, Powerplant, Avionics |
| Kapsam Ayrımı | Mekanik (B1), Aviyonik (B2), Onay (C) | Gövde ve Motor ayrı, Aviyonik ayrı sertifika |
| Onay Yetkisi | A, B1, B2 kendi işi sonrası onay, C tüm bakım sonrası onay | A&P kendi işi sonrası onay |
| Eğitim Süresi | 1-4 yıl arası kategoriye göre | Minimum 18 ay deneyim ve eğitim |
| Tip Sertifikasyonu | Zorunlu her uçak için | Zorunlu ama farklı yönetmeliklere bağlı |
| Uluslararası Geçerlilik | Avrupa ve birçok ülkede geçerli | ABD’de geçerli, bazı ülkelerde tanınma sınırlı |
| Sürekli Eğitim Zorunluluğu | Evet, periyodik tip yenileme zorunlu | Sürekli eğitim tavsiye edilir, zorunlu değil |
| Uygulama Alanı | Sivil ve askeri (bazı durumlarda) | Genelde sivil, askeri ayrı sertifikalar |
| Düzenleyici Otorite | EASA & Ulusal otoriteler (SHGM Türkiye) | FAA |
5. TÜRKİYE’DE DURUM
- SHGM, EASA Part-66‘yı temel alır.
- FAA lisansı sahipleri, SHGM onayı ile Türkiye’de çalışma yetkisi alabilir.
- Türkiye’de eğitim kurumları EASA müfredatına uygun çalışır.
- Türkiye, SİHA ve askeri hava aracı bakımında kendi sertifikasyon ve eğitim programlarını geliştiriyor.
6. ÖRNEK YETKİ KAPSAMLARI (EASA vs FAA)
| İşlem | EASA Yetki Kategorisi | FAA Yetki Kategorisi |
|---|
| Uçağın gövdesinde onarım | B1 | Airframe |
| Motor sökme, takma, onarım | B1 | Powerplant |
| Radar, iletişim sistemleri | B2 | Avionics Technician |
| Günlük bakım, ön uçuş kontrol | A | A&P (genel onarım) |
| Bakım sonrası uçuşa onay | C | A&P (onaylar) |
7. YETKİ KAZANMA VE SÜREÇLERİN ÖZETİ
| Adım | EASA | FAA |
|---|
| Temel Eğitim | Teknik okul/üniversite (3-4 yıl) + kurslar | FAA onaylı okul veya iş başı eğitim (18 ay) |
| Tecrübe | 1-5 yıl ilgili iş deneyimi | Minimum 18 ay ilgili iş deneyimi |
| Sınavlar | Teorik ve uygulamalı sınavlar | Yazılı, sözlü ve uygulamalı sınavlar |
| Tip Sertifikasyonu | Zorunlu her uçak tipi için | Zorunlu bazı durumlarda |
| Lisans Başvurusu | Ulusal otorite (SHGM vb.) | FAA |
| Sürekli Eğitim | Periyodik tip yenileme zorunlu | Zorunlu değil, önerilir |
8. SONUÇ VE TAVSİYELER
- EASA Part-66 sistemi, daha modüler ve kategori ayrımıyla detaylı yetki dağılımı yapar.
- FAA Part-65, daha geleneksel, gövde ve motor ayrımıyla basit lisans yapısı sunar.
- Türkiye’de EASA Part-66 geçerlidir, FAA lisansı SHGM onayıyla tanınır.
- Uluslararası kariyer için, EASA ve FAA lisanslarının birlikte alınması avantaj sağlar.
- Sürekli eğitim ve tip sertifikasyonları, teknisyenlerin güncel kalması için zorunludur.
Can Ekrem Gökalp
